Referenties: McMurray JJV, et al. Eur Heart J. 2012.
 

Laten we dit samen veranderen

 
 
 

Pathofysiologie

De neurohormonale disbalans zorgt ervoor dat de ziekte verder sluipt

Bij patiënten met hartfalen leiden structuurveranderingen in de linkerventrikel tot veranderingen in het hartvolume en de wanddikte.

 

Door de afwijkingen in de structuur of functie van het hart ontstaat1:

  • Onvoldoende pompfunctie van het hart, gemeten in cardiale output
  • Slechte doorbloeding van organen en weefsels in het lichaam
  • Activering van het renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS) en het sympatische zenuwstelsel (SZS)

Activering van het RAAS-systeem leidt tot1,2:

  • Vasoconstrictie
  • Vochtretentie
  • Hartfibrose
  • Hypertrofie
  • Hypertensie

Activering van het SZS leidt tot2:

  • Vasoconstrictie
  • Toename hartfrequentie en contractiliteit van het myocard
  • Natriumretentie
  • Afgifte van renine

Natriuretische peptiden remmen de effecten van het RAAS en SZS in eerste instantie, naarmate het hartfalen langer bestaat worden deze effecten minder.2-4

Zelfs als de symptomen van hartfalen gestabiliseerd zijn met de huidige beschikbare geneesmiddelen en het beter lijkt te gaan met de patiënt, is de onderliggende neurohormonale disbalans nog steeds aanwezig met als gevolg verdere progressie van de afwijkingen in de hartstructuur en hartfunctie.1

 

Heart Failure Progression

RAAS = Renine-angiotensine-aldosterons
SZS = Sympatisch zenuwstelsel
NPs = Natriuretische peptiden

Hartfalen is een complexe progressieve aandoening veroorzaakt door een neurohormonale disbalans. Dit leidt tot een steeds verdere achteruitgang van de hartfunctie, die gepaard gaat met acute episodes die resulteren in herhaaldelijke ziekenhuisopnames. Na een acute episode van decompensatie bereikt de hartfunctie niet meer het niveau van voor deze episode.1

Progression of Heart Failure

From Gheorghiade M, et al. Am J Cardiol. 2005.

Natriuretische peptiden hebben een belangrijk therapeutisch doel door hun vermogen om RAAS en SZS te remmen.2,3

Physiology of Heart Failure

BNP =  B-type natriuretisch peptide
ANP =  Atriaal natriuretisch peptide
CNP =  C-type natriuretisch peptide
CZS = Centraal zenuwstelsel
NT-proBNP = N-terminaal-proBNP
TGF = Transformerende groeifactor

 

Referenties: 1. Fauci AS, Braunwald E, Kasper DL, et al, eds. Harrison's Principles of Internal Medicine. 17th ed. New York: McGraw-Hill; 2008. 2. Boerrigter G, Costello-Boerrigter L, Burnett JC Jr. Alterations in renal function in heart failure. In: Mann DL, ed. Heart Failure: A Companion to Braunwald's Heart Disease. 2nd ed. St Louis: Saunders; 2011. 3. McMurray J, Komajda M, Anker S, Gardner R. Heart failure: epidemiology, pathophysiology and diagnosis. In: Camm AJ, Lüscher TF, Serruys PW, eds. ESC Textbook of Cardiovascular Medicine, 2nd ed. New York: Oxford University Press; 2009. 4. Mann DL, Zipes DP, Libby P, Bonow RO, eds. Braunwald’s Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine. 10th ed. Philadelphia: Saunders; 2015. 5. Gheorghiade M, De Luca L, Fonarow GC, et al. Pathophysiologic targets in the early phase of acute heart failure syndromes. Am J Cardiol. 2005;96(6A):11G-17G. 6. Goetze JP, Friis-Hansen L, Rehfeld JF, Nilsson B, Svendsen JH. Atrial secretion of B-type natriuretic peptide. Eur Heart J. 2006;27(14):1648-1650. 7. Langenickel et al. Angiotensin receptor-neprilysin inhibition with LCZ696: a novel approach for the treatment of heart failure” Drug Discovery Today: Therapeutic Strategies (Heart failure)2012:9(4);e313-e139.

Economische impact

De economische impact van hartfalen overstijgt de kosten van medicatie

Wat zijn de kosten van hartfalen?

 

 

Economic Burden of Heart Failure

 

 

Cost of Heart Failure

 

 

Economics of Heart Failure

 
Land Directe kosten van
HF (in miljoenen USD)
Indirecte kosten van
HF (in miljoenen USD)
Totale kosten HF
(in miljoenen USD)
Verenigde Staten 20.900 9.800 30.700
Japan 7.844 3.576 11.420
Duitsland 5.340 2.040 7.380
Frankrijk 4.314 1.568 5.882
Verenigd Koninkrijk 3.223 1.461 4.684
Canada 2.891 1.093 3.984
Italië 2.716 1.208 3.924
Russische Federatie 1.774 1.209 2.983
Australië 1.951 912 2.863
Spanje 1.810 810 2.619
Republiek Korea 1.156 678 1.834
Nederland 1.311 463 1.775
Zwitserland 975 379 1.354

 

Referenties: 1. Neumann T, Biermann J, Neumann A, et al. Heart failure: the commonest reason for hospital admission in Germany. Dtsch Arztebl Int. 2009;106(16):269-275. 2. Cook C, Cole G, Asaria P, Jabbour R, Francis DP. The annual global economic burden of heart failure. Int J Cardiol. 2014;171(3):368-376.

De huidige behandeling van hartfalen

Wat is hartfalen en wat zijn de huidige behandelrichtlijnen

Wat is de definitie van hartfalen?

 

De richtlijn van de European Society of Cardiology (ESC) vermeldt de volgende definitie: “hartfalen kan omschreven worden als een afwijking in de structuur of functie van het hart die leidt tot het onvermogen van het hart om voldoende zuurstof af te geven aan de weefsels, ondanks een normale vuldruk (of alleen door verhoging van de vuldruk) van het hart”1

 

DEFINITIES VAN HFrEF EN HFpEF11
Classificatie EF (%)
Hartfalen met verminderde ejectiefractie  (HFrEF) ≤ 35%
Hartfalen met behouden ejectiefractie (HFpEF) ≤ 50%
HFpEF, grensgebied 35% tot 50%

EF = Ejectiefractie.
HFrEF = Hartfalen met verminderde ejectiefractie.
HFpEF = Hartfalen met behouden ejectiefractie.

 

De NYHA-classificatie is belangrijk voor de beoordeling van symptomen

 

De functionele classificatie van de New York Heart Association (NYHA) wordt wereldwijd erkend en gebruikt voor de beoordeling van de inspanningscapaciteit en symptomen van hartfalen.1

NEW YORK HEART ASSOCIATION (NYHA) classificatie1
NYHA
klasse I
NYHA
klasse II
NYHA
klasse III
NYHA
klasse IV
  • Geen beperking in lichamelijke activiteit
  • Geen duidelijke symptomen
  • Geringe beperking in lichamelijke activiteit
  • Geen klachten in rust, maar normale lichamelijke activiteit veroorzaakt symptomen van hartfalen
  • Duidelijke beperking in lichamelijke activiteit
  • Geen klachten in rust, maar geringe lichamelijke inspanning veroorzaakt symptomen van hartfalen
  • Geen lichamelijke activiteit mogelijk zonder klachten
  • Klachten ook in rust aanwezig
NEW YORK HEART ASSOCIATION (NYHA) CLASSES1
NYHA
class I
  • No limitation on physical activity.
  • No overt symptoms.
NYHA
class II
  • Slight limitation on physical activities.
  • Comfortable at rest, but ordinary physical activity causes symptoms of heart failure.
NYHA
class III
  • Marked limitation on physical activities.
  • Comfortable at rest, but less than ordinary activity causes symptoms of heart failure.
NYHA
class IV
  • Inability to carry on any activity without symptoms.
  • Presence of symptoms even at rest.

 

Aanbevolen richtlijnen voor de behandeling1

 

Het doel van de behandeling van hartfalen, ook bij patiënten met HFrEF is drievoudig, namelijk “het verlichten van klachten en symptomen (bijv. oedeem), preventie van ziekenhuisopnames en het verbeteren van overleving.”

  • Meer aandacht voor vermindering van het aantal ziekenhuisopnames kan van groot belang zijn voor zowel patiënten als de gezondheidszorg

De effectiviteit van de behandeling kan bepaald worden aan de hand van de verlaging van het aantal ziekenhuisopnames en/of de mortaliteit.

 

Heart Failure Treatment

ACE = angiotensineconverterend enzym; ARB = angiotensineblokker; CRT-D = Cardiale resynchronisatietherapie (CRT) defibrillator; CRT-P = Cardiale resynchronisatietherapie pacemaker; H-ISDN = hydralazine en isosorbidedinitraat; HR = hartfrequentie; ICD = implanteerbare cardioverter-defibrillator; LVAD = linker ventrikel assist device; LVEF = linker ventrikel ejectiefractie; MR antagonist = mineralocorticoïd-receptorantagonist; NYHA = New York Heart Association; HFrEF = Hartfalen met verminderde ejectiefractie.
aDiuretica kunnen naar behoefte worden voorgeschreven voor vermindering van de symptomen van congestie, maar het is niet aangetoond dat door het gebruik van diuretica het aantal ziekenhuisopnames of de mortaliteit afneemt.
bMoet door de behandelaar getitreerd worden tot de evidence-based dosis of de maximaal verdraagbare dosis onder de evidence-based dosis.
cBij asymptomatische patiënten met een LVEF ≤35% en een voorgeschiedenis van myocardinfarct moet plaatsing van een ICD overwogen worden.
dAls een mineralocorticoïd-receptorantagonist niet verdragen wordt, kan als alternatief een ARB worden toegevoegd aan een ACE-remmer.
eHet Europees Geneesmiddelenagentschap heeft ivabradine goedgekeurd voor gebruik door de behandelaar bij patiënten met een hartfrequentie ≥75 per minuut. Kan ook door de behandelaar overwogen worden bij patiënten met een contra-indicatie of intolerantie voor bètablokkers.
fDe indicatie hangt af van hartritme, NYHA-klasse, duur en morfologie van het QRS-complex en LVEF.
gNiet geïndiceerd bij NYHA-klasse IV.
hDigoxine kan eerder gebruikt worden voor regulering van de ventrikelfrequentie bij patiënten met atriumfibrilleren, meestal samen met een bètablokker.
iDe combinatie van hydralazine en isosorbidedinitraat kan ook eerder gebruikt worden bij patiënten die ACE-remmers of ARB niet verdragen.

© European Society of Cardiology 2015 - All Rights Reserved*

 

GENEESMIDDELEN DIE IN PRINCIPE GEÏNDICEERD ZIJN BIJ ALLE HARTFALEN-PATIËNTEN MET VERMINDERDE EJECTIEFRACTIE (NYHA functionele klasse II-IV) *
Aanbevelingen Klassea Niveaub
Een ACE-remmer wordt aanbevolen, in combinatie met een bètablokker, bij alle patiënten met een EF ≤40% om de kans op hospitalisatie wegens hartfalen en het risico van voortijdig overlijden te verkleinen. I A
Een bètablokker wordt aanbevolen, in combinatie met een ACE-remmer (of ARB als ACE-remmers niet verdragen worden), bij alle patiënten met een EF ≤40% om de kans op hospitalisatie wegens hartfalen en het risico van voortijdig overlijden te verkleinen. I A
Een MRA wordt aanbevolen bij alle patiënten met aanhoudende symptomen (NYHA-klasse II-IV) en een EF ≤35% ondanks behandeling met een ACE-remmer (of een ARB als ACE-remmers niet verdragen worden) en een bètablokker om de kans op hospitalisatie wegens hartfalen en het risico van voortijdig overlijden te verkleinen. I A

ACE = angiotensineconverterend enzym.
ARB = angiotensine-receptorblokker.
EF = ejectiefractie.
HF = hartfalen.
MRA = mineralocorticoïd receptor antagonist.
NYHA = New York Heart Association.
aKlasse van aanbeveling (klasse I, IIa, IIb, III).
bBewijsniveau.
Ontleend aan McMurray. European Heart Journal. 2012

*Bewijsniveau A omvat gegevens uit verschillende gerandomiseerde klinische onderzoeken of meta-analyses. Bewijsniveau B omvat gegevens uit een enkel gerandomiseerd klinisch onderzoek of grote, niet-gerandomiseerde onderzoeken. Overeenstemming tussen de deskundigen en/of kleine onderzoeken, retrospectieve onderzoeken en dossieronderzoek worden geclassificeerd als bewijsniveau C.

Klik hier voor meer informatie over de ESC-richtlijnen. 

 

Voordelen van een multidisciplinaire benadering

 

Bij de behandeling van hartfalen is een zorgsysteem waarin elke patiënt verzekerd is van een optimale behandeling, van essentieel belang. Een veelzijdige benadering van de zorg, gericht op holistische behandeling, inclusief lichamelijke oefening en multidisciplinaire behandelingsprogramma's, monitoring en palliatieve zorg, kan dan ook een ondersteunende rol spelen in het leven van patiënten met hartfalen.1

Ondanks deze behandelstrategieën zijn de overlevingskansen voor patiënten met hartfalen over de hele wereld niet erg groot. Voortzetting van het wetenschappelijk onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen zijn hiervoor van essentieel belang.2,3

Voor meer informatie over het meten van zorgkwaliteit volgens de aanbevelingen van de ESC, click klik hier (Engelstalige website).

 

ESC: European Society of Cardiology

Referenties: 1. McMurray JJV, Adamopoulos S, Anker SD, et al. ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure 2012: the Task Force for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure 2012 of the European Society of Cardiology. Developed in collaboration with the Heart Failure Association (HFA) of the ESC. Eur Heart J. 2012;33(14):1787-1847. 2. Fauci AS, Braunwald E, Kasper DL, et al, eds. Harrison's Principles of Internal Medicine. 17th ed. New York: McGraw-Hill; 2008. 3. Ponikowski P, Anker SD, AlHabib KF, et al. Heart failure: preventing disease and death worldwide. ESC Heart Failure. 2014;1(1):4-25.

*Deze website bevat een figuur uit de ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure 2012 (“ESC Richtlijnen”) oorspronkelijk gepubliceerd in the European Heart Journal door Oxford University press, onder licentie van de European Society of Cardiology (“ESC”). De publicatie is alleen voor persoonlijk gebruik en educatiedoeleinden. Commercieel gebruik is niet toegestaan. Niets uit deze publicatie of vanuit de originele ESC richtlijnen, waarvan dit is afgeleid, mag worden vertaald of gereproduceerd in welke vorm dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de ESC. Toestemming kan schriftelijk worden aangevraagd bij Oxford University Press, uitgever van de European Heart Journal en de partij die geautoriseerd is om dergelijke verzoeken af te handelen voor de ESC. Novartis Pharma AG heeft toestemming gekregen om deze reprint te publiceren en te verspreiden onder zorgprofessionals in alle landen met uitzondering van de Verenigde Staten. Voor toestemming kunt u contact opnemen via: journals.permissions@oup.com

Ondersteunende materialen

Aanvullende informatie en interactieve materialen over hartfalen. De materialen kunnen in het Engels worden aangeboden. Check de website regelmatig voor de meest recente materialen.

 CME_Medscape Symposium at ESC 2015_Out with the Old and in With the New in Heart Failure
Belangrijke cardiologische congressen
Afkorting Plaats bijeenkomst Datum Deelnemers
NVVC voorjaarscongres 2016
Add to my calendar
Noordwijkerhout 31 maart en 1 april 2016 Cardiologen
ESC hartfalen congres 2016
Add to my calendar
Florence, Italië 21 – 24 mei 2016 Zorgprofessionals hartfalen
ESC congres 2016
Add to my calendar
Rome, Italië 27 – 31 augustus Zorgprofessionals cardiologie
Nationale hartfalendag 2016
Add to my calendar
N.N.B September 2016 Zorgprofessionals hartfalen
Juniorkamerdag 2016 (AIOS)
Add to my calendar
N.N.B Oktober 2016 Cardiologen in opleiding
NVVC najaarscongres 2016
Add to my calendar
Papendal Arnhem 3 – 4 november 2016 Cardiologen
AHA congres
Add to my calendar
New Orleans, Louisiana 12 -16 november 2016 Zorgprofessionals cardiologie
WCN congres
Add to my calendar
N.N.B. November 2016 Zorgprofessionals cardiologie
CarVasZ congres
Add to my calendar
N.N.B. November 2016 Verpleegkundigen

Referenties (from Homepage and Social media post): 1. Roger VL, Weston SA, Redfield MM, et al. Trends in heart failure incidence and survival in a community-based population. JAMA. 2004;292(3):344-350. 2. Krumholz HM, Merrill AR, Schone EM, et al. Patterns of hospital performance in acute myocardial infarction and heart failure 30-day mortality and readmission. Circ Cardiovasc Qual Outcomes. 2009;2(5):407-413. 3. Moser DK, Dracup K, Evangelista LS, et al. Comparison of prevalence of symptoms of depression, anxiety and hostility in elderly heart failure, myocardial infarction and coronary artery bypass graft patients. Heart Lung. 2010;39(5):378-385.

LOADING